Strålande kritikkar for Så lenge ingen ser oss

FullSizeRender (10)

Eit par månader etter at den andre ungdomsboka mi kom ut, kan eg trygt slå fast at det har gått bra denne gongen òg. Berre det å bli gjeven ut er framleis veldig stort for meg, så når kritikarane i tillegg finn fram dei store orda, blir det neste overveldande.

Sidan dette er ein ungdomsroman, og eg ikkje lenger har nyhendeinteresse som debutant, er det utruleg stas at såpass mange har valt å melda boka. Her er nokre utdrag frå kritikkane som har komme så langt (i tillegg kjem det stadig vekk tikkande nye bokmeldingar på sidene til Uprisen):

Dagbladet, terningkast 5: Både tittelen, nøkkelhull-illustrasjonen på omslaget og baksideteksten hinter om noe hemmelig og skamfullt som hovedpersonen blir trukket inn i. Som leser blir du på vakt, og små detaljer blir til uhyggelige forvarsler, som i en krimfortelling der du vet at noe fælt kommer til å skje. (…) Totland vet å holde på oppmerksomheten. Kapitlene er korte, og slutter gjerne med en form for cliffhangere. Også setningene er korte, holdt i et språk som er tilpasset utrente lesere. (…) Bøker som Totlands er viktige, for de kan starte samtaler, men også vise leserne at de ikke er alene.

Barnebokkritikk: Med Så lenge ingen ser oss bidrar Totland fint til mangfoldet på et felt der Bjørn Ingvaldsen og Tor Fretheim så langt har vært nokså aleine om å skrive gutter inn i realistiske roller som offer for seksuelle overgrep. (…)  I skildringene av overgrep kommer den knappe stilen til sin rett. Konkret, men uten å dvele. Følelsene til Jon uttrykkes som kroppsopplevelser: «Eg kjende korleis kroppen krympa seg. Kneip saman alt eg hadde av musklar.» Slik manifesterer Jons utsatte kropp seg. Overgrepene blir kroppsminner, selve essensen for oss som lever med ettervirkningene. Det handler om ikke å makte å verge seg. Om ikke å bli trodd. Og om å ville beskytte en lillebror. Særlig ønsket om å beskytte yngre søsken er et typisk dilemma blant incestutsatte som jeg har møtt. Når du ikke blir trodd, får ikke yngre søsken den beskyttelsen de kan trenge. Hva gjør du da? Totland gjør en spenningsfortelling ut av det.

NBUtipset: Språket er enkelt og handlinga drivande. Den reinskorne og knappe stilen gjer at boka ikkje tippar over i det sentimentale og nitriste, trass i eit svært alvorlig tema. Hovudpersonen, Jon, er både truverdig og sympatisk, og heile historia får ei ganske sansynlig oppløysing på slutten av boka. Særlig dei to siste avsnitta av boka er meisterlege, og viser at dette er ein forfattar som veit når han skal halda igjen.

Hardanger Folkeblad: Totlands første ungdomsroman, Engel i snøen, var en nydelig, sterk og sår fortelling om et barn som rammes av kreft og dør. Her pakket forfatteren inn livets brutalitet i et lag av dalende snøfiller og omtanke. Det var til å gråte av. Nå tar han for seg overgrep. Også det brutalt og til å gråte av. (…) Totlands språk flyter godt og boka er lettlest. Han skriver enkelt og presist, og teksten slår hardt. Så lenge ingen ser oss er en brutal fortelling fortalt på en stillferdig måte. (…) Totland har levert nok en god – og viktig – bok. Og så lenge noen kan skrive om det, får vi tro det er håp.

Bømlo-nytt: Totland er ein meister i å fortelja mykje med få ord. Han kunne ha skrive ein murstein av ein roman med denne historia, men har greidd å formidla heile den vonde historia på vel 100 lettlesne sider. Han tek opp eit viktig tema, som framleis er vanskeleg å snakka om. Det er å håpa at denne romanen kan bidra til at fleire vågar å fortelja om overgrep dei vert utsette for. Og viktigast av alt, at me som er vaksne trur på det dei seier. Det er ikkje enkelt, for me må våga å sjå det for å tru det. Den nye romanen til Anders Totland kan hjelpa oss eit godt stykke på veg til å sjå det ubegripelege.

Kvinnheringen: Totland kan kunsten å fortelja mykje med få ord. Viktige sider av forteljinga står skrivne lett tilgjengeleg mellom linjene. Sjølv om innhaldet er mørkt, er boka likevel lettlesen. Dette er ei bok ein ikkje legg frå seg før ho er ferdiglesen.

Beathes bokhjerte:  Dette var en lettlest roman men slett ingen lettvekter av den grunn. (…) Dette er en kort roman på realtivt få sider men man sitter på tå hev hele tiden for den er drevet fremover med en stor spenning og klumpen i magen er der hele tiden, og tårene er aldri langt unna de heller. Det er en meget sterk  og vond, man fikk lyst til å gi Jon en god klem og si at alt kommer til å bli bra.

Så rart – en bokblogg: Anders Totland mestrer absolutt kunsten å si mye med få ord, som han også viste i fjorårets Engel i snøen. (…) Boken er på i overkant av 100 sider med luftig skrift, og har meg fra første setning og helt til siste. Jeg leste den i et jafs og var på én måte glad når det var over. Språket er konsist, men her er også en del å hente mellom linjene.

Asker bibliotek: Så lenge ingen ser oss er ei vond og viktig bok. Ei bok om eit tema det er vanskeleg å snakke om, men desto viktigare at nokon gjer det. Viktig bok for gutar og jenter frå 13 år.

Advertisements

Eg er nominert til “Årets namn”

årets namn

Av alt det kjekke som har skjedd i år, må eg innrømma at dette kjem ganske høgt opp på lista. Eg er altså ein av ti nominerte i lokalavisa Grenda si kåring av “Årets namn” (stem her, om du vil).

Ikkje berre er eg i svært godt selskap. Ekstra stas er det for ein tilflyttar å bli nemnd i ein slik samanheng.

Då eg først kom til Kvinnherad rundt tusenårsskiftet, var det svært ufrivillig. Og så snart eg kunne, flytta eg vekk igjen for å gå læretida som kokk i Bergen. Der hadde truleg mitt forhold til Kvinnherad enda, om det ikkje hadde vore for det som skjedde rett etterpå.

For det var ikkje utsikta mot fjorden, eller dei flotte fjella som lokka meg tilbake. Ikkje isbreen, og heller ikkje rosene i baronihagen eller den spennande sjukehushistoria. Og det var i alle fall ikkje klosteret på Halsnøy.

Nei, det var sjølvsagt eit kvinnemenneske. Og ikkje kva som helst slags kvinnemenneske, heller, men eit framifrå – og svært rotfast – eksemplar.

Så no bur eg her, elleve år seinare, i barndomsheimen hennar, og kunne ikkje tenkt meg noko anna.

Endeleg er kokeboka her!

Digg. Kokk: Anders Totland. Foto: MARIUS KNUTSEN

Årets diggaste kokebok er endeleg klar.

Kjøp boka i din lokale bokhandel, eller bestill direkte frå forlaget her.

Noko av det aller beste med å laga bøker, er når den ferdig trykte boka endeleg kjem i posten. Sjølv om me har jobba i månadsvis med innhaldet, og har sett ørten ulike utgåver på pc-skjermen, er det noko heilt anna å halda det ferdige produktet i handa.

Berre lukta av papir og trykksverte, og det å kunna sjå korleis bileta og tekstane speler saman på sidene, er rett og slett ein fryd. Ikkje minst når boka er så fin som denne!

Her er ein liten smakebit frå eit par av oppslaga, i tillegg til forordet. Vil du lesa og sjå meir, bør du aller helst springa til den lokale bokhandelen din og kjøpa boka der. Eventuelt kan du bestilla henne direkte frå forlaget her.

 

burger

 

ratatouille

 

banan

 

 

FORORD

Er det ein ting verda ikkje treng meir av, er det kokebøker. I bokhandlane er hyllene fulle av kokebøker som er laga av langt betre kokkar og meir drivne matfotografar enn oss. Dessutan finst internett, der du med få tastetrykk kan finna fram til det meste mellom himmel og jord. Oppskrifter og tips – det finst ikkje grenser for kva du kan finna om du gjer nokre enkle matsøk.

Likevel har me valt å skriva om mat. Og me har valt å gjera det i bokform. Det er det fleire grunnar til. For det første er det noko utruleg fint med å bla opp i ei heilt ekte bok, anten det er for å henta idear eller for å finna igjen ei favorittoppskrift. Men det som verkeleg driv oss, er kjærleiken til dei gode matopplevingane. Me elskar å laga mat, og me elskar å eta mat. Og den beste maten et me saman med dei me er glade i. Er me i det rette hjørnet, nøler me heller ikkje med å finna fram nokre gode flasker med heimelaga drikke, anten det er rabarbrasaft frå hagen til Anders eller IPA frå garasjen til Marius.

For maten finst ikkje i noko vakuum. Kor du får tak i råvarene, korleis maten blir laga til, kva du har i glaset, kven du er saman med når du et, og kva du gjer med restane, er alle delar av ein heilskap. Når me har valt å laga kokebok, er det denne heilskapen me vil løfta fram. Me vil vera din kamerat i kampen mot matsvinn, og ein følgjesven når du skal ut for å hausta deilige råvarer i hagen.

Me vil læra deg nokre enkle triks for å gjera kvardagsmaten litt betre, og inspirera deg til å utfordra deg sjølv på kjøkenet. Heile tida med ein tydeleg filosofi om at maten vår kan lagast av kven som helst – kor som helst. For kven er det vel eigentleg som har spuma-flaske, vakuum-maskin og sous vide-kokar heime? Det har i alle fall ikkje me. Difor har me heller ingen oppskrifter som krev dyrt utstyr frå spesialbutikkar, og ingrediensane finn du på nærbutikken. Ikkje fordi det ikkje er kjekt med spesialutstyr, men fordi me vil gjera det enkelt. Og sjølv om me har gjort vårt ytste for å gjera maten lekker, er me klinkande klare på at alle presentasjonane skal vera slik at du kan klara å etterlikna dei heime på kjøkenet. Målet vårt er at dette skal vera ei enkel, praktisk bruksbok, som til slutt blir så flekkete av saus og eggedosis at det blir vanskeleg å tolka teksten på sidene.

Me som har laga denne boka, brenn for dei gode råvarene og dei gode smakane. Me ønskjer å laga mat som speglar kvalitetane til dei ulike ingrediensane, og er opptekne av å løfta fram det særeigne i kvar gode råvare. Men me ønskjer også å slå eit slag for at litt mindre mat skal hamna i boset. Mat som kan etast, bør etast. Det høyrest gjerne både fornuftig og lett ut, men me veit av erfaring at det ofte kan vera vanskeleg når det kjem til stykket.

Difor er mange av oppskriftene i denne boka utstyrte med tips til kva du kan bruka restane til. I tillegg har me samla nokre gode resteoppskrifter på slutten, som du kan bruka til å gjera nytte av nokre av råvarene som oftast rekk å bli gamle før dei hamnar på middagsbordet.

Når me lagar mat, skal det vera enkelt. Men det skal òg vera godt. Til saman blir det digg.

Og har du enno ikkje fått med deg kor du får tak i boka, kan du klikka deg inn her og kjøpa henne direkte frå forlaget.

Kva kan born tåla å ikkje lesa om?

DN5A1424.jpg

Kor tidleg er det greitt å introdusera born for døden? Spørsmålet fekk eg av ein NRK-journalist, i samband med at Noregs Mållag har valt å gje Nynorsk barnelitteraturpris 2016 til ungdomsromanen Engel i snøen.

Dagen etterpå hadde Klassekampen ein større reportasje om død i barnelitteraturen. Der spør Liva Johanne Ehler Molin om kor grensa går for kva barn kan tåla å lesa om. Eg meiner spørsmålet fortener å bli snudd:

Kor går grensa for kva born kan tåla å ikkje lesa om?

I Engel i snøen tar eg opp tema som liv og død, sjukdom og sorg, vennskap og sakn. Handlinga er lagt til ei sjukehusavdeling med svært sjuke born. Somme blir friske. Andre døyr. Det er brutalt, men sånn er livet. Og døden.

I mine auge er det akkurat det det handlar om. Men medan bokmeldar Fjeldberg, naturleg nok, er oppteken av kven som kan ha utbyte av å lesa boka, er mitt perspektiv eit anna. For meg handlar det ikkje berre om å ta døden på alvor. Vel så mykje handlar det om å ta dei yngste lesarane på alvor.

For ein ting er sikkert i livet: Sjølv om ingen kjenner dagen eller timen, vil det ein gong ta slutt.

Før eller seinare vil alle stifta kjennskap med døden. Dei som rekk å bli godt vaksne før dei mister nokon som står dei nær, har som regel gode føresetnader for å takla, og snakka om, det som skjer. Me som er vaksne, har eit språk for det som er vondt. Det er eitt av mange vaksenprivilegium. Gjennom livet har me lært å setja ord på kjenslene. Det gjer at me lettare kan ha meiningsfulle samtalar om vanskelege tema, slik forfattar Rebecca Back-Lauritsen var inne på i den nemnde Klassekampen-reportasjen.

Likevel går det kaldt nedover ryggen på mange vaksne, så snart nokon nemner døden. Det er ikkje noko ein går rundt og snakkar om. Ikkje før ein må. Og då er det for seint for dei små, som aldri har fått høve til å læra seg eit språk som kan setja ord på det vonde dei opplever.

Det er her litteraturen kjem inn. Bøker som er underhaldande, skremmande, morosame og triste. Me treng alle saman. Gjennom historiene og personane i bøkene kan både born og vaksne setja seg inn i andre sine liv – på godt og vondt. Det ein ikkje sjølv opplever, kan ein trena seg til å takla gjennom litteraturen. Ein kan få eit språk for det ingen orkar å snakka om.

Eitt av mine sterkaste barnebokminne er frå Brødrene Løvehjerte, der døden er til stades gjennom heile forteljinga. Og det same året som eg blei fødd, i 1986, skreiv Marit Kaldhol (som dessutan vann Nynorsk barnelitteraturpris 2015) ei av bøkene som sterkast har prega heile min generasjon. I Farvel Rune viste ho kor fint det går an å skriva om det som berre er trist.

Det er dette rommet eg vil inn i, når eg skriv om døden, eller om overgrep og foreldre som sviktar.

Eg likar ikkje å snakka om det. Men eg trur det er nødvendig.

At born og ungdom blir sjuke og døyr, eller blir utsett for overgrep, er kanskje det aller verste eg kan tenka meg. Men det skjer. Og når det skjer, er borna heilt avhengige av å ha eit språk til å setja ord på det.

Teksten stod først på trykk i Klassekampen 16. juni 2017.

Nynorsk barnelitteraturpris til Engel i snøen

Forfattar Anders Totland. Foto: MARIUS KNUTSEN

Du ser det kanskje ikkje på biletet, men i dag er eg hoppande glad. Grunnen? Eg har vunne min første pris som forfattar.

Og det er ikkje kva som helst pris eg har fått. Nynorsk Barnelitteraturpris har tidlegare blitt vunne av fantastiske forfattarar som Ragnar Hovland, Rune Belsvik, Hans Sande, Maria Parr, Erna Osland, Arnfinn Kolerud, Anna Rommetveit Folkestad og Marit Kaldhol – berre for å nemna nokon.

For eit selskap å vera i!

Og ikkje minst er det ei fantastisk oppmuntring å få, når eg i desse dagar byrjar å skriva på det som vonleg blir den tredje ungdomsromanen min. Den andre – Så lenge ingen ser oss – er snart på veg i trykken, og kjem ut i haust. Det gjer også kokeboka Digg, som eg har laga saman med Marius Knutsen. Det er altså mykje å gle seg over om dagen.

Forresten er det Noregs Mållag som deler ut prisen, og juryen har vore sett saman av Gudrun Kløve Juuhl, Marthe Frette og Knut Åge Teigen.

Dei skriv:

Vinnaren av Nynorsk barnelitteraturpris 2016 har skrive ein stillferdig ungdomsroman om eit av dei store tema i litteraturen, døden. Boka er kort og lettlesen, men forfattaren klarar å formidla mykje varme, trøyst og refleksjon i den 80-sider lange forteljinga både i og mellom linjene.

Handlinga i boka føregår på eit sjukehus der eg-personen er pasient. Me vert også kjende med fleire andre av pasientane, alle born, slik som eg-personen. Det vert ikkje sagt kva type sjukdom borna har, men det er nærliggjande å tru at det dreier seg om kreft. Skildringane og eg-personen sine tankar om kvardagen og det som skjer på avdelinga, er skildra kort og nøkternt.

Sjølv om tematikken er tung og boka stillferdig, er boka tilgjengeleg for mange fordi ho ikkje er fullpakka med tekst. Boka imponerer fordi ho nærmar seg døden på ein lågmælt måte, med respekt for forteljaren og det ho ikkje vil snakka om. Boka har mykje vemod i seg, men vert aldri for sentimental.

Mykje av styrken til boka ligg i alt det som ikkje vert uttalt og ikkje vert sagt. Dette gjer boka løyndomsfull og mystisk, men på ein måte som mange ungdomslesararar truleg vil vera i stand til å gripa. Der andre ungdomsbøker verkar opptekne av at det skal skje mest mogleg med eit mest mogleg ungdomsaktig språk for å halda på lesaren, held denne boka seg i stilla og ventinga. Det er flott og modig gjort, og gjennomført på ein elegant måte.

Samspelet mellom tekst og illustrasjonar i boka er med på å forsterka stemninga og kjenslene forteljinga skapar. Snø er eit gjennomgangstema både gjennom ord og bilete, som til dømes faren si forteljing om snøkrystallar som «kjem ut av ingenting og svevar gjennom verda ei kort stund, uendeleg vakre og heilt spesielle.»

Sjølve lesinga av vinnarboka tek ikkje lang tid, men inntrykka sit lenge att. Ein sår og sterk roman som tek ungdom på alvor. Vinnaren av Nynorsk barnelitteraturpris 2016 er Anders Totland med boka «Engel i snøen».

Her kan du kjøpa boka!