Ein entusiastisk lærar gav nytt liv til «Vintertonar»

Foto: Ole Magnus Endresen

Då lageret nærma seg tomt, kom ein entusiastisk lærar inn frå sidelinja. No kjem romanen til Anders Totland i pocketutgåve – og endar i lommene til fleire hundre elevar på Stord VGS.

Bak det heile står norskseksjonen på Stord vidaregåande skule. Ein av lærarane, Anett Hidle Stokken, var raskt ute og skaffa seg eit eksemplar då Vintertonar kom ut på Samlaget i august 2019, og boka gjorde inntrykk. Ideen om å ta boka inn i skulen oppstod, og så har det berre balla på seg.

– Eg tenkte at denne ville vera perfekt i arbeidet med bokbad av forfattar, i samband med festivalen Falturiltu, då den har ein del lag som elevane må diskutera seg fram til. Det som er ekstra kjekt er at elevane har eit felles prosjekt som fordjupingsoppgåve. Arbeidet med boka endar opp i ein skriftleg analyse, seier Hidle Stokken.

Kollega Vibeke Notland har laga eit felles opplegg som alle elevane på VG3 skal jobba etter. Målet er både ein litterær samtale, og at elevane til slutt skal utarbeida spørsmål til forfattaren, som kjem på besøk i november. Ein del av prosjektet går også ut på at elevane skal laga ein podkast av ein av samtalane dei har.

– Det er stort og omfattande, men aller mest kjekt, seier Hidle Stokken. 

Eit ekstraliv

For forfattar Anders Totland er dette svært godt nytt.

– Dette er utruleg stas. For det første er det veldig fint at så mange unge vaksne både skal lesa boka, og bruka tid på henne, før eg sjølv skal møta dei på skulen. Men òg at ho no finst i billigutgåve, som betyr at heilt nye lesarar kan få høve til å plukka med seg boka frå butikken. Det er rett og slett fantastisk, seier Totland.

Dei fleste bøker må kunna reknast som ferskvare, og sjølv om førsteopplaget av Vintertonar fauk ut av lageret før boka blei lansert, og det dermed måtte trykkast eit andre opplag, låg det før sommaren an til at dei få bøkene som er igjen på lageret skulle vera nok.

– No får denne boka eit slags ekstraliv, seier Totland.

Gode meldingar

Vintertonar kom ut hausten 2019, som Totland sin første roman for vaksne, og blei svært godt tatt imot. I Stavanger Aftenblad skreiv Sigmund Jensen at boka er ein godt fortalt historie om sanning, løgn, svik og løyndommar. Vidar Kvalshaug i Bok365 fann fram seksaren på terningen, og omtalte utgjevinga som ein sterk søknad om å bli hugsa langt utover bokhausten.

– Anders Totland har laga eit kammerspel der vi alle les mellom linjene og han slepp å fortelje oss at vi skal gjere det, skreiv Kvalshaug.

Kjære konfirmant!

Kjære konfirmantar. Kjære foreldre. Og alle andre som av ulike grunnar har ein viktig nok plass i livet til desse ungdommane til at de har fått lov å vera med her i dag.

Livet er fullt av kvardagar. I år har det blitt ekstra mange av dei, med alt det kjekke som har blitt avlyst eller utsett, og dei utruleg kjipe begrensningane koronasituasjonen har ført til. Difor er det ekstra fint å kunna samlast til ein høgtideleg festdag som denne.

No er eg ikkje så veldig begeistra for lange talar, så eg hadde eigentleg tenkt å berre koka heile denne talen her ned til dei to punkta eg prøver å minna meg sjølv om kvar morgon:

1. Ver raus

2. Ikkje ver ein kødd

Men sjølv eg forstår at det blir litt i kortaste laget, så her kjem langversjonen:

Med konfirmasjonen markerer me overgangen til vaksenlivet – på ein måte. Ikkje heilt sånn som i gamledagar, at de no må vera klare til arbeidsliv og ekteskap og alt det andre de etter kvart kjem til å fylla liva med. Heldigvis er me ikkje heilt der lenger. Men overgangen er likevel reell på sitt vis. Ein viktig del av livet er på mange måtar over, og mange har nok kjendt på det lenge allereie. De er ikkje lenger barn, som berre driv rundt på måfå, og leitar etter det finaste eller største eller mest glinsande leiketøyet i sandkassa.

Som unge menneske på veg inn i vaksenlivet, må de ta ansvar for eigne val. Kva de seier og kva de gjer, betyr noko. For det fine med å veksa opp, har òg ei bakside. Valmoglegheitene er uendelege. Klart du kan eta sjokolade til frukost kvar dag, men det er kanskje ikkje så lurt. Og det er faktisk greitt å legga seg om kvelden, sjølv om det ikkje er nokon der til å passa på at det ikkje blir for seint.

Og meir alvorleg: I eit land der me kan seia nesten kva som helst utan å bli straffa for det, kan det vera vanskeleg å sjå kor grensene går for kva som eigentleg er greitt. Ein morosam vits for nokon kan vera frykteleg sårande for andre. Sjølv tråkkar eg i salaten stadig vekk, sjølv om eg har levd meir enn dobbelt så lenge som dykk. Ikkje fordi eg absolutt skal testa grensene, men fordi eg ikkje tenker meg godt nok om. Står du ofte nok framfor ulike forsamlingar for å snakka, som jo er det eg lever av, er det nesten ikkje til å unngå. Det betyr ikkje at eg gjentar same feilen om og om igjen. Eg prøver å læra noko av det kvar einaste gong – og så ber eg om unnskyldning.

Og her skal de få læra eit lite triks: Dess oftare du ber om unnskyldning, dess lettare blir det. Det er akkurat som å ta imot ros. Du veit når nokon seier noko fint til deg, og du berre får lyst til å festa blikket i bakken og forsvinna i eit hol? Neste gong vil eg at du skal prøva å møta blikket til den som kjem med rosen. Vent til dei er ferdige å snakka. Og sei takk. Gjerne tusen takk. Eller takk skal du ha, det var kjekt å høyra. Det er ikkje lett, men det er litt mindre vanskeleg for kvar gong. Og til slutt blir det kanskje heilt naturleg – slik det òg kan bli både naturleg og heilt nødvendig for deg sjølv å seia unnskyld når du har tråkka over nokon andre sine grenser.

For det er ingen som kjem seg gjennom livet utan å trø feil. Og uansett kor flinke og pliktoppfyllande de er, vil det før eller seinare komma nedturar som kan kjennast heilt håplause. Det vil komma både dagar, veker og månader – kanskje til og med år – der alt kan verka heilt svart. Då skal de hugsa på folka som er rundt dykk no. Alle de har fått gåver av i dag, som bryr seg nok til å senda eit kort eller gratulera på andre måtar. Dette er din flokk. Akkurat her, akkurat no. Gjennom livet vil han endra seg. Nokre vil falla frå, andre kjem til. Pengane du får i dag er sjølvsagt kjekke å ha. Men den verkelege verdien er alle menneska som bryr seg om deg.

Er det ein ting eg har lært av dette vaksenlivet, er det kor verdifullt det er å ha nokon som stiller opp. Og kor fint det er å sjølv få stilla opp for andre som treng det. Når draumar brister og hjartet blir knust. Som Trygve Skaug syng: Når du treng ein som alltid er meir glad i deg enn det du er sjølv, då står eg klar til å ta min tørn. Kanskje er det nokon som berre vil gå attmed deg, utan at nokon av dykk treng å seia eit ord. Kanskje er det ein invitasjon til kino, eller berre ei stille stund i sofaen heime. Eller nokon som kjem heim til deg med mat, og nektar å gå igjen før dei har sett at du har ete opp. Det kan vera innmari plagsamt der og då. Men heilt nødvendig. Og det høyrest kanskje litt rart ut. Men noko av det finaste me som menneske kan oppleva saman, er nettopp å stilla opp for kvarandre når det verkeleg røyner på.

Det er alle dei små vala me gjer i livet, kvar einaste dag, som gjer oss til den me er. Men ein slepper likevel ikkje unna dei store vala. Mange av dykk har nok allereie lagt planar for livet. Store planar. Om kor de vil bu, og kva de vil gjera. Kanskje har de planlagt både skule og jobb, og stressar ikkje med noko av det. Andre kan kjenna det som ein håplaus spagat mellom ulike interesser og ønske, og kan kjenna panikkangsten som kjem snikande berre ved tanken på å fylla ut søknadsskjemaet til vidaregåande. Og det er ikkje rart. Her og no kan det kjennast som om heile livet står og fell på dei vala de skal ta dei neste åra. Det er ikkje småtteri. Eg kan nesten bli svimmel av å tenka på det sjølv, at eitt enkelt val skal avgjera kva de skal fylla dagane og vekene med dei neste 50 åra. For kanskje verkar det freistande å bli ambulansesjåfør no, men vil du meina det same om 10 eller 15 år? Og det elektrikarfagbrevet du har drøymd om; skal eit par år på skulen og eit par år i lære vera det som bestemmer resten av yrkeslivet ditt?

Konsekvensane av desse vala verkar så enorme at valet i seg sjølv blir skremmande. Og det er ikkje rart. Eg forstår dykk godt.

Heldigvis er svaret nei.

Då eg var liten og vaks opp i eit byggefelt på Bømlo, skulle eg bli bonde. Eg skulle ha dyr og dyrka grønsaker, og gå rundt med mold under fingrane kvar einaste dag. Det var ingenting anna eg ville. Så endra det seg. Ikkje så veldig, men nok til at det blei eit heilt anna yrke. På ungdomsskulen ville eg ikkje lenger bli bonde. Då ville eg vera musikar, men ikkje som jobb, sjølv om eg allereie hadde begynt å tena mine første tusenlappar som organist i kyrkja. Hobbyen finansierte mykje moro, men det var noko anna eg ville leva av. Eg ville ikkje lenger dyrka maten, men tok i staden steget inn på kjøkenet for å laga mat av råvarene – og søkte på kokkelinja.

Men ikkje utan protestar. Sidan eg var flink på skulen, meinte rådgjevaren at eg kasta vekk dei fordelane eg hadde i livet, om eg ikkje sikta på universitetet og studiar, og ein eller anna kontorjobb langt der framme. Musikklæraren protesterte minst like høgt, og nærmast proklamerte føre klassen at «du kan ikke bli kokk, du er jo musiker!» Dei kalla inn foreldra mine til skulen, for å få meg på betre tankar, og tenkte nok at det ville gjera susen. Heldigvis var det bortkasta. Eg visste uansett kva foreldra mine ville meina. Av alt dei har prøvd å læra oss gjennom barndommen og ungdomstida, er det nemleg ei oppmoding som står igjen klarare enn noko anna:

Ta dine eigne val.

Og stå for dei.

Om dei faktisk nokon gong sa dette, eller om det berre var eit inntrykk eg hadde, veit eg eigentleg ikkje. Men eg tok det uansett til meg, og har framleis dette som ein viktig leveregel, som eg òg prøver å føra vidare til ungane mine.

Og då eg var ferdig utdanna kokk, og plutseleg begynte å jobba som journalist, angra eg ikkje eitt sekund på dei fire åra eg hadde brukt for å få det fagbrevet eg framleis er ganske så stolt av. Alt eg lærte på skulen og som lærling om hygiene og franske matuttrykk og kraftkoking og kutteteknikkar har eg framleis med meg. Det har blitt ein del av den eg er, både kunnskapen og erfaringane. Og då eg slutta som journalist for å leva av å skriva bøker, hadde eg med meg ti år med spennande og interessante møte med menneske i ulike livssituasjonar som eg elles aldri hadde fått høve til å snakka med. Summen av alle desse erfaringane, er ein rikdom og ein ressurs. Og sånn er det for dei aller fleste.

Kva så om du går eit år eller to på ei studieretning som du hoppar av? Eller om du finn ut at du vil bli noko heilt anna om fem-seks år?

Då eg skulle skriva denne talen spurde eg på Twitter om folk hadde innspel til korleis eg skulle løysa det, sidan eg sjølv ikkje hadde snøring, og strengt tatt følte at eg hadde tatt meg vatn over hovudet. Eitt av svara eg fekk, som eg liker spesielt godt, er nettopp at dei vala du tar no ikkje treng å vera styrande for resten av livet.

Her er forresten nokre andre tips frå folka som kom med innspel:

Plukk opp søppel, sjølv om det ikkje er ditt. Spar i etiske, bærekraftige fond. Gå ut av komfortsona oftare enn du vil. Ikkje fest i grotter og bunkersar. Bruk solkrem.

Våg å tru på deg sjølv og din eigen verdi, og ha mot til å gå din eigen veg, i staden for å følgja bjellesauen.

Alltid still spørsmål. Ver meir redd for å vera dum enn for å sjå dum ut.

Her er eit råd som høyrest litt stusseleg ut, men som eigentleg er veldig fint:

Det viktigaste er at ungdommane er bra nok. Det er lurt å knusa myten om at dei kan bli kva dei vil. Dei fleste kan ikkje det. Dei fleste blir vanlege, og det beste dei kan gjera er å vera vanlege på ein måte dei sjølv er nøgde med. Og: Det er viktigare å lika sitt eige liv enn å jaga etter likes.

Til slutt i dag vil eg fortelja dykk ei kort historie frå mitt eige liv. Då eg skulle konfirmera meg, flytta familien vår frå Bømlo til Husnes. Eg kjende ikkje eitt einaste menneske på den nye skulen, og var førebudd på det verste. Eg kom nemleg ikkje til bygda som ein tilfeldig ny elev. Eg kom som son til presten. På veg over skulegarden den aller første dagen, kom ein av dei største og skumlaste typane mot meg og ropte ære være gud i det høgste. Bodskapen var like enkel som han var tydeleg: Her skal du få nokre rimeleg tøffe år framover.

Inne i foajeen venta eg på at læraren skulle komma og visa veg til klasserommet. Men før læraren kom, dukka det opp ein anna elev. Og i motsetning til han på skuleplassen, kom Espen for å ønska meg velkommen. Han fortalde at han budde i nabohuset vårt, og at eg skulle begynna i klassen hans. Og viste veg til klasserommet. Seks år seinare flytta me saman, i lag med kjærastane våre. Og då eg gifta meg, var det heilt sjølvsagt at han skulle vera forlovar.

At me skulle fortsetja å vera venner, var begge sitt val – eller eigentleg berre sånn det blei. Men det valet han tok den dagen eg kom som ein ukjent og usikker elev inn på skulen, var det som la grunnlaget. For han var det sikkert ikkje noko stor sak. Men for meg betydde det alt.

Når eg har tenkt på denne situasjonen seinare, er det spesielt ein ting som slår meg: Sjølv dei minste handlingar kan få enormt stor betydning. Og du anar det kanskje ikkje eingong sjølv. Det synes eg er fint å tenka på. Og litt skremmande. Men mest fint.

Så, kjære konfirmantar, eg trur berre eg vil avslutta med å legga til eit punkt på lista:

1. Ver raus

2. Ikkje ver ein kødd

3. Ver litt som Espen

Til lykke med dagen og lykke til med livet!

Meg som konfirmant, sånn ca rett etter år 2000 ein gong.

Bli med ut på tur

Etter tallause oppmodingar om å fortelja meir om det elleville turnélivet, har eg no tatt tyren ved horna og saka i eigne hender. Her er resultatet: Ein rein turnéblogg (trykk på linken for å komma til den nye bloggen).

(OK, det er kanskje ingen som eigentleg har bede meg om å fortelja meir om turnélivet, men det er ikkje så nøye, og dessutan er det heilt frivillig å lesa det som står her, så eg tenker det går heilt greitt. Dessutan veit alle at det ikkje finst nokon forfattarar som sel meir bøker enn bloggarane, så strengt tatt er heile dette opplegget berre eit slags marknadsføringsprosjekt, eller såkalla native marketing som reklamefolka seier.)

Sidan det ser litt dumt ut med ein heilt tom blogg, har eg allereie lagt ut nokre klassikarar frå arkivet, så lesarane har noko å kosa seg med fram til turnéhausten startar på tampen av august. Så går det slag i slag, med ørten reisedøgn til dei fleste deler av landet fram mot neste sommar.

Så lenge styresmaktene ikkje stenger skulane og biblioteka igjen, då. Det er liksom ikkje heilt det same å rapportera frå digital formidling heime i stova. Alle veit jo at det er åleine på hotellrommet eller gatekjøkenet eller ferja ein stad langt pokker i gokk det skjer.

Der eg stort sett turnerer, altså. For sånn har livet blitt. I alle fall arbeidslivet.

Rapport kjem!

Her blir det faktaformidling!

faktisk

Kvar laurdag og søndag frå og med 28. mars inviterer eg sjåarane med inn i ei spennande verd av sanne, litt mørke, historier frå verkelegheita.

Det handlar om slavehandel og tortur, ære og skam. Og ikkje minst kjem det til å handla om smittsam sjukdom. Og kanskje litt om romfart?

Alle sendingane blir lagt ut på sida Faktisk frukost her på nettsidene mine, og vil du vita endå meir, finst faktabøkene mine både hos bokhandlaren og på biblioteket.

Viss du er på Facebook, kan du òg gå inn og lika dette arrangementet, så får du påminning kvar gong det blir lagt ut ein ny video.

Ei litta teaser her:

Lesestund for vaksne

anders les

Få ungane i seng, senk skuldrene, finn deg ein kopp te, og berre sett deg ned for å lytta. Frå og med søndag kveld inviterer eg til halvtimesøkter med høgtlesing frå Vintertonar, så lenge boka varer. Sendinga finn du her: https://www.facebook.com/events/1312130102508184/

Opptaket blir liggande ei stund, så om du ikkje rekk direktesendinga, vil du finna det på Facebook-sida mi.

Arrangement er både uforpliktande og gratis, men har du lyst til å bidra, set eg stor pris på donasjonar til det nyoppretta solidaritetsfondet for forfattarar i knipe: https://www.spleis.no/project/100881

Våre vener hos Forfattersentrum har tatt ansvaret med å forvalta fondet, så pengane er i dei beste hender.

Medan du ventar, kan du til dømes sjå opptaket av første live-lesinga mi, der eg las heile Engel i snøen frå start til slutt. Opptaket finn du her: https://www.facebook.com/events/538054080249517/

Bak kulissane i Vintertonar: Bli med til Nordfjord

Han har skrive om slavehandel over Atlanterhavet og sendt dottera til månen. Men då han skulle skriva sin aller første roman for vaksne, kom ikkje Anders Totland unna barndommens ferieparadis i Nordfjord.

– Av alle stader på jorda eg har vore, er det ingen som kjem med like klare minne som feriane på Totland, seier forfattar Anders Totland.

Kvart einaste år gjennom heile oppveksten reiste familien til den vesle bygda ved Bryggja i Vågsøy, der besteforeldra budde. Ei veke kvar sommar, heilt isolert frå omverda, før mobiltelefonen si tid, og utan fjernsyn. Der låg borna i soveposar på golvet, og aktivitetane måtte dei finna på sjølv. Som regel enda Anders opp nede ved sjøen, eller ute i robåten, med fiskestanga.

– Desse vekene kvar sommar var noko heilt anna enn livet resten av året. Me var tett på naturen, og måtte sjølv få tida til å gå. Det førte til at eg kunne stå heile formiddagar på same plassen for å fiska, eller berre gå langs fjæra og kikka. Og ikkje minst kunne eg utforska dei gamle bygningane, der det var alle moglege slags spor og restar frå dei som hadde levd på garden tidlegare, seier Totland.

Og det er akkurat dette miljøet – dei gamle bygningane som oldefaren avla fram pelsdyr i, skogen, nausta og sjøen på Totland – som har blitt ramma rundt 33-åringen sin debutroman for vaksne, «Vintertonar».

Ved å byggja heile romanuniverset rundt den vesle garden – utan at det nokon gong er uttalt i romanen – har forfattaren òg klart å snika inn ein god dose lokalhistorie, som til dømes tragedien med dåpsfølgjet som drukna midtfjords, og pionerarbeidet som blei gjort innan oppdrett av sølvrev.

Og sjølv om forfattaren tviheld på den absolutte fridommen som diktar, var det først då rammene rundt historia blei klare, at resten fall på plass.

– Det er vanskeleg å forklara, men så snart eg visste kva eg skulle sjå føre meg, kor alt skulle føregå, gjekk nesten jobben med å skriva fram karakterane og historia av seg sjølv. Det var ei utruleg befriande oppleving, seier Totland som kan gle seg over ein umiddelbar suksess for debuten.

Allereie dagen før lanseringa, var heile førsteopplaget sendt ut frå lageret. To dagar seinare kom den første bokmeldinga, med terningkast seks frå Vidar Kvalshaug i bransjemagasinet Bok 365.

«Anders Totland har laga eit kammerspel der vi alle les mellom linjene og han slepp å fortelje oss at vi skal gjere det. Forteljinga held og held tilbake, mens lesaren heile tida kjenner seg klok og ivrig til å kome seg vidare, til å hjelp Isak, systera Rakel og faren saman, om det så er for ein siste gong. Vintertonar er ein sterk søknad om å bli hugsa langt ut over bokhausten.»

Stavanger Aftenblad fann fram femmaren på terningen, og Sigmund Jensen skriv at Vinterontar har blitt ei enkel og godt fortalt historie om sanning og løgn, svik og løyndommar.

“Et fortettet kammerspill der hele essensen henges på to-tre viktige knagger, som bærer det hele og som fortellingen deretter kretser omkring, og der alt det vesentlige synes å foregå mellom linjene og i underteksten. Det hele avrundes på praktfullt vis med Beethovens «Måneskinnssonaten». Franz Liszt betegnet andre sats som «en blomst mellom to avgrunner». Og der er vi vel i grunnen ved romanens kjerne.”

Det er sånn som får forfattaren til å smila breitt.

– Eg pleier som regel å ha høge forventningar til det meste, men dette er faktisk meir enn eg kunne drøyma om, seier Anders Totland, som, for å vera heilt ærleg, har intervjua seg sjølv her.

 

Omtalar av boka:

“Vintertonar” er ei lågmælt, sterk og tankevekkjande bok. Nåtida er konkret sansa og kjenslevart formidla i eit presist og levande språk. Boka viser at folk har heilt ulike minne av same fortid, og opnar opp eit mangfald av såra livserfaringar, men er heilt utan bastante svar.

– Helge Torvund, poet

Tårene renner – les! En perle av ei bok – ei bok du ikkje glemmer.

– Ine Bertelsen, litteraturformidlar

Ei litterær perle. Ei vondgod bok som tvingar ein til å dikte med, lure, undrast. Fordi han på mesterleg vis klarer å halde att. Ikkje avsløre alt. Sluttkapittela er så gripande at denne lesaren leste og tørka tårer. Nydeleg lesnad.

– Jarl Waage, Dagbladet-spaltist, forteljar og pensjonert lærar

Anders Totland fortel historia med eit lett språk, med metaforer som gjer at eg ser for meg hendingane, personar og miljø. Konfliktene og problema vert avdekka, lag og lag, men vi får ikkje vite alt. Forfattaren fører oss fram og tilbake i tid på ein elegant og forståeleg måte. Boka er til ettertanke og gjer eit djupt inntrykk.

– Gunnar Vidnes, lærar

Velskrevet, lettlest og med så mange spørsmål at man hele tiden vil lese neste kapittel. Beste av alt, boken og spørsmålene den etterlater seg lever videre i tankene etter man er ferdig. Takk for lesegleden Anders Totland.

– Roy Steffensen, stortingsrepresentant

Har hatt gleda av å ha «Vintertonar» av Anders Totland som reisefylgje dei siste dagane i valkampen. Ei lita perle av ein roman. Ei historie der Isak søkjer seg attende til barndomsheimen. Det er vel verdt å følgja han på den reisa for å finna svar og sanning.

– Knut Arild Hareide, stortingsrepresentant

 

Forfattar Anders Totland. Foto: MARIUS KNUTSEN

Forfattar Anders Totland. Foto: MARIUS KNUTSEN

Om Anders Totland

  • Anders Totland (1986) er utdanna kokk, og har i mange år jobba som journalist og organist. Han debuterte som forfattar hausten 2015, og har dei siste fire åra gjeve ut ni bøker i ei rekke sjangrar.
  • For Engel i snøen (2016) fekk han tildelt Nynorsk barnelitteraturpris, han fekk Ordknappen for Så lege ingen ser oss (2017) og Den norske slavehandelen (2018) blei nominert til Kulturdepartementet sin fagbokpris.
  • Fleire av bøkene er selt til utlandet.
  • Vintertonar er hans første roman for vaksne.

Melding til potensielle oppdragsgjevarar

Forfattar Anders Totland. Foto: MARIUS KNUTSEN

Eg har no lagt inn fem ulike programforslag for skuleåret 2020/2021 i databasen til Den kulturelle skulesekken. Men som alltid vil eg prioritera festivalar og andre oppdragsgjevarar som kan skreddarsy tette, gode arbeidsdagar – gjerne med opplegg for ulike målgrupper (eg tar òg oppdrag med å intervjua andre forfattarar på scenen).

Men det gjeld å vera tidleg ute, før kalenderen fyller seg opp. For å vera på den sikre sida, ville eg ha tatt kontakt no med ein gong, om eg var deg.

Det verkar kanskje lenge til våren 2021 akkurat no, men om eit halvår er gjerne heile neste skuleår fullbooka, og då er det for seint.

Over og ut.

Reisebrev frå hytteturne – dag 4

Etter tre nydelege dagar på dagsturhytta i Ytre Eikjum i Luster, inkludert eit kjapt stopp hos NRK sitt Sogndal-kontor, der eg snakka om Vintertonar med Studio 2-folka på P2 (du kan høyra innslaget her), var det torsdag tid for eit sceneskifte. I min praktiske turnekvardag betydde det at eg måtte svinga til venstre ut frå hotellet i Sogndal, i staden for til høgre.

Eit par mil seinare var eg framme i Leikanger, og kunne ta av oppover mot skitrekket på Kleppa. Eg må innrømma at eg stussa litt over at det skulle ta 10-15 minutt å køyra opp dit då eg såg skiltet med 6 kilometer, men stussen forsvann fort, etter kvart som leigebilen sakte, men usikkert, snirkla seg oppover ein søleskitten bygdeveg, der lastebilen før meg, som køyrde sand til eitt eller anna mål langt oppi bakkane, måtte stoppa og rygga for å klara kvar einaste sving oppover.

Eg kom likevel fram eit kvarters tid før me hadde avtalt, noko som passa perfekt, sidan eg berre hadde ein liten bolk igjen av Arne Svingen sin podkast med Helene Guåker. Dermed rakk eg å høyra ferdig om kvifor og korleis ho skriv ungdomsbøker frå rånemiljøet, noko du òg bør gjera (lytta til podkasten, altså, ikkje skriva bøkene).

Og rett før podkasten var ferdig, gjekk det lette duskregnet i lufta over til hamrande, tungt regn – og dermed var eg klar for tur, slik turar pleier å vera her på Vestlandet.

Opp eit skitrekk (heisen stod, så me måtte gå sjølv) og gjennom ei plankelagt myr, så var me framme ved hytta, der eg kunne skifta til tørre sokkar og innesko, medan to av tre klassar framleis skulle surra rundt i regnet, medan dei venta på å få sleppa til.

Denne skulen hadde nemleg ikkje nok med forfattarbesøk i dag. Resten av dagen brukte dei til orientering i skogen. Eg hadde for så vidt fått beskjed om at det skulle vera noko orientering, men eg trudde ærleg tala at det var ei slags munnleg orientering om eitt eller anna – og ikkje at dei skulle springa våte rundt i skogen i fleire timar før dei kom inn i hytta.

Men det skulle dei.

Og det blei klamt nok der inne, då 30 hormonelle sogningar med våte sokkar skulle pressa seg inn for å høyra meg snakka. Her snakkar me sak for Arbeidstilsynet, om noko slikt hadde eksistert for kunstnarar som turnerer i Den kulturelle skulesekken.

Minst!

Eg tar i alle fall ikkje for hardt i, om eg seier at eg aldri før har vore så glad for å få stå i ei døropning i 45 minutt.

Men me kom i mål, og stemninga var god, og då me kom ned igjen var alle samde om at dei hadde hatt ein fin tur.

Reisebrev frå hytteturne – dag 1

I dag starta det som er det desidert kulaste oppdraget eg nokon gong har fått som forfattar. I to veker skal eg reisa rundt på dagsturhytter som er sett opp rundt om i Sogn, for å møta ungdomsskuleelevar og snakka om bøker, klima, miljø og elles det som måtte falla oss inn.

Heile opplegget er det Fylkesbiblioteket i Sogn og Fjordane som står bak, saman med Den kulturelle sekken, så strengt tatt er eg berre ein gratispassasjer her (eller strengt tatt ein betalt gratispassasjer, men pytt!).

Kva tid ideen oppstod, anar eg ikkje. Men resultatet er heilt fantastisk.

I heile fylket har det dei siste par åra dukka opp nye hytter. Dei er heilt like, og alle har eit lite, nynorsk bibliotek inni seg. Og det er desse hyttene eg no besøker.

Mange av hyttene er langt til fjells, så for å vera på den sikre sida har eg pakka med meg ein stappfull fjellsekk med tursko og ullklede. Her skal verken sørpe eller hagl få stoppa opplegget.

Likevel var det rimeleg digg at den første dagen var lagt til ei hytte i strandkanten. I staden for å gå på fjellet, køyrde eg berre til kaien i Solvorn, Luster, der ferda gjekk vidare i båt.

Berre sjå det føre deg: Nokon og tjue åttandeklassingar i flytedrakt og redningsvest, med skibriller og lue, sig gjennom vatnet på ein RIB med 500 hestekrefter. Ut av høgtalarane kjem noko pompøs og svulstig Grieg-musikk, medan sola bryt gjennom skyene og stiller både fjorden og fjella i sitt aller finaste lys.

Ti minutt seinare går dei i land, plukkar med seg eit vintereple frå treet utanfor hytta, og set seg til rette for å lytta til dagens attraksjon (som om eg kan konkurrera med RIB-køyringa, liksom).

Tre kvarter seinare er det over. Ei ny gruppe er på veg inn mot brygga, og åttandeklassingane går ned til sjøen for å få på seg utstyret igjen.

Berre eg blir ståande igjen på land, for å møta ei gruppe med niandeklassingar og ei gruppe med tiandeklassingar, før arbeidsdagen er over.

Det blir knapt betre enn det.

BONUSMATERIALE: Her kan du lesa essayet som ligg til grunn for formidlingsøkta, og her kan du jaggu lesa meir om dagsturhyttene òg, om du vil.

Eventyrleg start for Vintertonar

vintertonar pose

Ei veke etter at dei første eksemplara blei sendt ut i verda – og framleis med nokre dagar igjen til sjølve lanseringsdagen – har det hagla inn med gode tilbakemeldingar for Vintertonar, som er den første romanen min for vaksne.

Berre på desse få dagane har det gått ut så mange bøker, at det ser ut til at førsteopplaget snart kan vera utselt!

Sidan boka strengt tatt ikkje er lansert enno, har ho heller ikkje blitt anmeldt i pressa. Men i sosiale media har responsen vore heilt overveldande.

Det starta med ein av våre største poetar, Helge Torvund, som la ut denne Twitter-meldinga:

Litteraturformidlar Ine Bertelsen har òg snakka varmt om boka, og skriv at ho er ei perle av ei bok, som du ikkje kjem til å gløyma:

Tårene renner – les!

Jarl Waage, som mellom anna er Dagbla-spaltist, forteljar og pensjonert lærar, kjem med denne attesten:

Og så rulla det vidare:

Dette skreiv stortingsrepresentant Roy Steffensen:

… som førte til denne:

Også på Goodreads har responsen begynt å komma. Det første terningkastet kom med full pott, og Margrete Dyvik Cardona, som var først ut med omtale på nettstaden, skreiv dette:

En stillferdig og var skildring av en far, en sønn og en søster med tusen usagte ting imellom seg.
Hemmelighetene er spredt utover i boken på en slik måte at jeg ble stadig mer nysgjerrig på hva som lå bak.
Anbefales som høstlesning på rolige kvelder.

På Instagram skriv @livnesse dette:

Hvis du skal lese én bok i høst, en underfundig, lavmælt, lettlest og velskrevet bok, en bok på det vakreste nynorsk, en bok som sitter i magen og sjelen og bakhodet, hvis du skal lese én bok om det uforståelige i en familie: les denne. «Vintertonar» av Anders Totland er en perle av en bok. Og jeg? Jeg sitter småhulkende i sofaen og vil ikke at boka skal være slutt.

Odd Henning Johannessen i leseprosjektet Read On skriv dette på Facebook:

Anders skriv utruleg bra og fortel ei sterk historie om vanskelege relasjonar i nære familieforhold. Dette er ei bok som fortjener å få mange lesarar.

Og med ein slik start, kan det faktisk skje!

Det er berre ein ting å gjera: Løp og kjøp! Og aller helst i din lokale bokhandel.

Elles kan ho til dømes kjøpast på nett her.